Jfyhkgu

Polski język migowy
Obszar	Polska
Kody języka
Kod ISO 639-3↗	pso
IETF	pso
Glottolog	poli1259
Występowanie
Miejsca występowania
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Słownik języka Polskiego języka migowego w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język migowy na Przystanku Woodstock w 2017 r.

Polski język migowy (PJM) – język migowy, którym posługują się głusi w Polsce, stanowiący ich naturalny język komunikacji. Jest to język wizualno-przestrzenny^[1]. Od 1 kwietnia 2012 roku na mocy „Ustawy o języku migowym” osoby głuche w Polsce mogą deklarować Polski Język Migowy jako wybraną przez siebie formę komunikowania się^[2].

PJM jest w Polsce pierwszym językiem dzieci, których obydwoje rodzice są głusi. Jest powiązany z francuskim językiem migowym^[3]. Wykorzystuje jednoręczny alfabet manualny starofrancuskiego języka migowego. W Polsce według szacunków językiem migowym posługuje się od 40 do 50 tysięcy osób, dla których jest to język podstawowy, ojczysty. Większość z nich ma uszkodzony słuch w stopniu głębokim.

Historia |

Pierwsze wzmianki dotyczące polskiego języka migowego pojawiły się w drugiej dekadzie XIX wieku. Wtedy też powstały pierwsze słowniki i próby analizy. W roku 1817 ks. Jakub Falkowski założył w Warszawie w Pałacu Kazimierzowskim Instytut Głuchoniemych i Ociemniałych. Stworzyło to możliwość edukacji osób niesłyszących w ich naturalnym języku^[1]. Instytut Głuchoniemych został później przeniesiony na plac Trzech Krzyży, gdzie funkcjonuje do dziś^[4].

Przez jakieś 100 lat, od połowy XIX do połowy XX wieku, w edukacji głuchych dominowała doktryna oralistyczna. Według niej głusi mieli uczyć się czytać z ust. Niesłyszącym zakazywano migania, a w szkołach zdarzały się przypadki wiązania rąk, by tej praktyce przeszkodzić. Stąd wielu głuchych uważa, że język migowy był marginalizowany przez osoby słyszące chcące narzucić swoje poglądy na komunikację głuchych^[4].

Pracownia Lingwistyki Migowej Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego jest jedną z czterech największych baz na świecie zbierających dane migowe, obok baz języka australijskiego, niemieckiego i brytyjskiego. Pracownia w ramach współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej przygotowuje podręczniki do nauki języka migowego^[4].

Dla głuchoniemych Polaków posługujących się polskim językiem migowym jako językiem ojczystym język polski jest językiem obcym, który poznają tylko w jakimś stopniu. Stąd choć potrafią pisać w języku polskim robią oni błędy gramatyczne typowe dla obcokrajowców^[5].

Struktura gramatyczna PJM |

Przez długi czas w Polsce języki migowe uznawano za języki prymitywne, nieposiadające własnej gramatyki. W rzeczywistości jak inne języki migowe PJM jest językiem o własnej, odmiennej od polskiej, strukturze gramatycznej. Wbrew powszechnym poglądom za pomocą migowego da się wypowiedzieć złożone pojęcia w każdym temacie znanym osobom słyszącym^[4].

Fonologia |

W PJM nie ma dźwiękowych odpowiedników fonemów; są natomiast ich realizacje wizualne. Możemy więc mówić o fonemach PJM jako abstrakcyjnych reprezentacjach wiązek cech dystynktywnych. Według niektórych autorów nie należy jednak mówić o istnieniu fonemów w PJM, a jedynie o istnieniu izolowanych cech dystynktywnych (diakrytów), które bezpośrednio uczestniczą w formowaniu morfemów. Byłaby to zatem swoista fonologia diakrytów, a nie fonologia fonemów.

Morfologia |

PJM ma bogatą morfologię, zarówno fleksję jak i derywację. PJM ma mechanizmy fleksyjne zarówno analityczne, jak i syntetyczne. Kategorie fleksyjne są tu zgoła odmienne niż w polszczyźnie: nie ma przypadka, słabo rozwinięta jest kategoria osoby agensa. Do charakterystycznych, swoistych kategorii fleksyjnych PJM należą: kategoria osoby obiektu, kategoria inkluzywności-ekskluzywności, kategoria klasy. Według niektórych autorów nie należy mówić o klasie jako osobnej kategorii fleksyjnej, tylko o wyspecjalizowanej części mowy – klasyfikatorze (rozumianym jednak odmiennie niż klasyfikatory w językach fonicznych).

Składnia |

Jeśli chodzi o składnię, to w zdaniach dłuższych dominuje szyk SVO z modyfikatorami dodawanymi na końcu. W zdaniach krótkich pojawia się też szyk SOV. Relacje między zdaniami składowymi zdań złożonych komunikowane są za pomocą specjalnych morfemów mimicznych.

Niemanualność |

Ważną rolę w komunikatach PJM odgrywają elementy niemanualne, w szczególności: położenie tułowia i głowy (odchylenia, zwroty) oraz mimika. Występowanie tych elementów należy do języka (jest zgramatykalizowane), choć może wydawać się zaimprowizowaną pantomimą.

Symultaniczność/synchroniczność |

Trudności w rozgraniczeniu fonologii, morfologii i składni w PJM związane są między innymi z nieco inną niż w językach fonicznych strukturą komunikatów w tym języku. Dzięki funkcjonalnej niezależności artykulatorów takich jak np. dłoń lewa, dłoń prawa czy twarz, możliwe jest równoczesne nadawanie kilku znaków. W wielu przypadkach sposób łączenia tych znaków jest ściśle określony przez reguły gramatyczne.

Badania naukowe nad PJM |

Naukowe badania nad PJM rozpoczęto stosunkowo niedawno, z wieloletnim poślizgiem w stosunku do badań nad językami migowymi w krajach zachodnich. Nazwa Polski Język Migowy i skrót PJM zostały wprowadzone do badań językoznawczych w 1994 przez Michaela A. Farrisa (Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu) w pierwszym tekście lingwistycznym poświęconym temu językowi. Od tego czasu ukazały się kolejne artykuły tego autora, a także autorstwa członków powstałej w drugiej połowie lat 90. grupy badawczej pracującej pod kierunkiem Marka Świdzińskiego na Uniwersytecie Warszawskim. Wszystkie dotychczasowe prace zawierają jedynie cząstkowe opisy struktury gramatycznej PJM.

Nieliczne powstałe przed 1994 rokiem pretendujące do naukowości teksty z „polskim językiem migowym” w tytule zawierały w istocie uwagi na temat systemu językowo-migowego (chodzi przede wszystkim o książki Bogdana Szczepankowskiego i Jacka Perlina). PJM jako problem badawczy został rozpoznany dopiero w połowie lat 90. XX wieku.

Zobacz też |

• SignWriting

Przypisy |

Bibliografia |

• Michael Farris, Sign language research and Polish Sign Language, "Lingua Posnaniensis", t. 36, s. 13-36, 1994.


• Michael Farris, Models of person in sign language, "Lingua Posnaniensis", t. 40, 47-59, 1998.


• Iwona Grzesiak, "Strukturalna klasyfikacja i systematyzacja znaków Polskiego Języka Migowego dla potrzeb leksykografii dwujęzycznej", Olsztyn 2007.


• Harlan Lane, Maska dobroczynności. Deprecjacja społeczności głuchych, tłum. T. Gałkowski, J. Kobosko, Warszawa 1996.


• Oliver Sacks, Zobaczyć głos. Podróż do świata ciszy, przeł. A. Małaczyński, Poznań 1998.


• 
  Studia nad kompetencją językową i komunikacją niesłyszących, [red.] M. Świdziński i T. Gałkowski, Warszawa 2003, s. 1-108.


• Marek Świdziński, Bardzo wstępne uwagi o opisie gramatycznym Polskiego Języka Migowego. Część I, "Audiofonologia", t. 12, s. 69-83, 1998.


• Piotr Tomaszewski, Polski Język Migowy – mity i fakty, "Poradnik Językowy", z. 6, 59-72, 2004.


• Piotr Tomaszewski, O niektórych elementach morfologii Polskiego Języka Migowego: złożenia. Część I, "Poradnik Językowy", z. 2, 59-75, 2005.


• Piotr Tomaszewski, O niektórych elementach morfologii Polskiego Języka Migowego: zapożyczenia. Część II, "Poradnik Językowy", z. 3, 44-62, 2005.


• Piotr Tomaszewski, Paweł Rosik, Sygnały niemanualne a zdania pojedyncze w Polskim Języku Migowym: Gramatyka twarzy, "Poradnik Językowy", z. 1, 33-49, 2007.


• Piotr Tomaszewski, Paweł Rosik, Sygnały niemanualne a zdania złożone w Polskim Języku Migowym: Gramatyka twarzy, "Poradnik Językowy", z. 2, 64-80, 2007.

Linki zewnętrzne |

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem: Polski język migowy

• Artykuł popularyzatorski o nielinearności w PJM. [zarchiwizowane z tego adresu].


• Sluchowisko.net – aplikacja multimedialna do nauki PJM/ 12 scenek


• Glusi.TV - Filmy w języku migowym, serwis dla niesłyszących


• Stowarzyszenie Rozwoju PITAGORAS – I poziom podstawowy. [zarchiwizowane z tego adresu].


• Stowarzyszenie Rozwoju PITAGORAS – II poziom średnio zaawansowany. [zarchiwizowane z tego adresu].