Jfyhkgu

Kościół św. Marcina w Warszawie (oo. augustianów)
391 z dnia 1.07.1965[1]
Kościół rektorski
Kościół św. Marcina w Warszawie
Państwo	Polska
Miejscowość	Warszawa
Wyznanie	katolickie
Kościół	rzymskokatolicki
Parafia	Parafia Archikatedralna św. Jana Chrzciciela w Warszawie
Wezwanie	św. Marcina
Historia Data zakończenia budowy 1353 Aktualne przeznaczenie kościół rektorski
Dane świątyni Świątynia • materiał bud. • cegła Organy • liczba głosów • liczba manuałów 14 [1] 2
Położenie na mapie Warszawy Kościół św. Marcina w Warszawie (oo. augustianów)
Położenie na mapie Polski Kościół św. Marcina w Warszawie (oo. augustianów)
Położenie na mapie województwa mazowieckiego Kościół św. Marcina w Warszawie (oo. augustianów)
52°14′53″N 21°00′44″E/52,248056 21,012222
Multimedia w Wikimedia Commons

Drzeworyt Michała Starkmana z około 1855

Wnętrze kościoła

Kościół św. Marcina – kościół znajdujący się przy ul. Piwnej na Starym Mieście w Warszawie.

Historia |

Kościół został ufundowany wraz z klasztorem augustianów w 1353 roku. Papież Innocenty VI wydał 5 lipca 1356 r. księciu Ziemowitowi III i jego żonie Eufemii przywilej sprowadzenia na Mazowsze augustianów. Ziemowit obiecał wybudować trzy klasztory: w Rawie, Warszawie i Ciechanowie^[2]. Tak więc data wybudowania kościoła, 1353 r., może być nieścisła. W przywileju papieskim są też wymienione nazwy kościołów. Warszawski miał być pod wezwaniem Świętego Ducha, św. Marcina i św. Doroty.

Pierwszy kościół powstał ok. 1380 pod wezwaniem św. Marcina i św. Doroty^[3].

Tak opisuje przywołany w przypisach J. Bartoszewicz^[2] pierwotny wygląd świątyni (pisownia oryginalna z pominięciem akcentów é):

Otrzymawszy bullę papieską, książę kościół wymurował w postaci krzyża. Po obudwu zaś jego bokach postawił kaplice: po prawej ze strony Ewangielii ś-go. Ducha, po lewej ś-tej Doroty. Kaplica ś-go Ducha służyła jako przedsionek kościołowi: obok niej książę wzniósł zakrystyją. Klasztor wybudował na południe, a od przedsionka zakreślił cmentarz dla chowania zmarłych. Przez cmentarz także wchodziło się do kościoła. Z tyłu poza temi zabudowaniami zostawił pole na ogród. Fundusz był na utrzymanie dwunastu księży. Oddawszy potem kościół augustyjanom, podarował im jeszcze książę do wielkiego ołtarza obraz przeniesienia Najświętszej Panny, który potem zasłynął cudami.

Na terenach darowanych przez księżnę Annę augustianom (obecny adres: Podwale 29) wybudowali oni szpital św. Ducha (obecnie nie istnieje).
Tak to opisuje J. Bartoszewicz:

... Chciała żeby księża augustyjanie, którzy tyle dóbr posiadali, swoim kosztem wystawili szpital dla chorych, dowodziła albowiem, że dobra te przydzielone były do kaplicy ś-go Ducha i że na ten cel jedynie ofiarowane, przyobiecując uroczyście, że i majątek i zarząd szpitala pozostanie na zawsze przy zakonie. … Kiedy stanął szpital, księżna zawarła komplanacyją z augustyjanami, w której zapowiedziała im zarząd jego, … obiecywała dalej, że za życia do utrzymania szpitala dokładać się będzie, jakoż miała dawać co rok 60 kop żyta i po 40 dukatów...

I pomimo że ugodę tę spisaną w 1442 zatwierdził papież Eugeniusz IV a wykonanie jej polecił nuncjuszowi Jędrzejowi Pallatio, księżna Anna ugody nie dotrzymała, na kościół i szpital nie łożyła, a w testamencie (1458) władzę nad szpitalem oddała lazarystom.

Pożar w 1478, który strawił całą ulicę Piwną aż po zamek, całkowicie zniszczył wnętrze kościoła. Popękały marmurowe ołtarze, spłonęły obrazy i ozdoby kościelne. Ocalał jedynie obraz z wielkiego ołtarza. Spłonął także drewniany dach i część dokumentów augustianów znajdujących się w klasztorze. W czasie odbudowy w 1494 przeniesiono zakrystię do kaplicy Wszystkich Świętych. Odnotowano, że ołtarz Pocieszenia Najświętszej Panny odnowił po pożarze kolator Kacper Rzepcha – mieszczanin warszawski.

W XVI wieku w świątyni odbywały się sejmiki generalne oraz sejmiki relacyjne województwa mazowieckiego^[4] („Często tutaj od wrzawy szlachty szablistej drżały mury klasztorne; czy posłów wybierać na sejm, czy deputatów na trybunał, czy podatki na ziemie rozkładać, czy urzędników mianować, czy konfederować się, wszystko to trzeba było odbywać na tak zwanych jenerałach mazowieckich w kościele augustynjanów”^[2]).

Aby zapobiec pijackim burdom i przyspieszyć tok obrad, szlachta uczestniczyła w sejmikach w kościele na czczo, a obrady rozpoczynały się rano^[4].

W 1695 sejmikująca szlachta sprofanowała świątynię rozlewem krwi, w wyniku czego musiała być ona ponownie poświęcona^[5].

W XVII i XVIII wieku kościół został przebudowany i odrestaurowany. Według J. Bartoszewicza (pisownia oryginalna z pominięciem akcentów é):

W r. 1824 i 1825 zajął się zupełną restauracyją gmachów kościelnych ksiądz przeor Alipi Niedzielski. Ołtarz wielki razem z dwoma obok kazał pozłocić, odczyścić i wylakierować. Toż samo wielkie presbiteryjum i ambonę odnowił, a jedno i drugie wyzłocił. Chór dla kapeli dał wymalować, organy wyporządził, świeżą przozdobił malaturą, zakrystyją także wyporządził, sklepienie kościoła umocnił. Dach pod dachówkę cały kazał wybielić. Klasztor poprzednio był jeszcze, zaraz po rewolucyi francuskiej wyporządzony wewnątrz i zewnątrz i dachówką przykryty. Ksiądz Alipi miał także z akt klasztornych spisać historyją kościoła warszawskiego ś-w Marcina, ale do tego nie przyszło

Zniszczona w 1944 świątynia została po wojnie odbudowana. Jej wnętrze jest jednak w dużej mierze nowoczesne, wykonane według projektu siostry Almy Skrzydlewskiej. Na prawym filarze nawy tablica pamiątkowa poświęcona pamięci harcerek poległych w okresie od 1939–1945 oraz żołnierzy Brygady Spadochronowej, tzw. cichociemnych. Na bocznym filarze nawy głównej umieszczono dolną część zniszczonego przez Niemców krucyfiksu z XVII wieku, znajdującego się w tym miejscu przed 1944. Na ścianach bocznych umieszczono stacje drogi krzyżowej wykonane w technice sgraffito przez s. Skrzydlewską.

W świątyni są przechowywane szczątki Władysława Korniłowicza.

24 maja 1977 rozpoczęła się w kościele tygodniowa głodówka opozycjonistów na rzecz uwolnienia aresztowanych robotników i działaczy KOR. Uczestniczyli w niej m.in. Bohdan Cywiński, o. Aleksander Hauke-Ligowski OP, Henryk Wujec, Stanisław Barańczak, Ozjasz Szechter, Kazimierz Świtoń. Funkcję rzecznika prasowego głodujących pełnił Tadeusz Mazowiecki.

Kościół pełni aktualnie funkcję kościoła rektorskiego sióstr franciszkanek służebnic Krzyża, znanych z prowadzenia zakładu dla ociemniałych w Laskach. W kościele tym spotykały się pierwsze grupy Odnowy w Duchu Świętym w Polsce. Kościół św. Marcina pełni tradycyjnie istotne role związane z nabożeństwami ekumenicznymi oraz duszpasterstwem środowisk warszawskiej inteligencji.

Obecnie funkcję rektora kościoła pełni ks. dr Andrzej Gałka.

Galeria |

• 
  

  

  
  

  
  Ołtarz główny przed 1939
  

  
  


• 
  

  

  
  

  
  Świątynia widziana z wieży kościoła św. Anny
  
  

  
  


• 
  

  

  
  

  
  Zachowany fragment krucyfiksu z XVII wieku, zniszczonego w 1944
  

  
  


• 
  

  

  
  

  
  Wirydarz
  

  
  

Zobacz też |

• Prymasowski Komitet Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom


• Klub Inteligencji Katolickiej

Przypisy |

Linki zewnętrzne |

• Kościół św. Marcina na portalu sztuka.net


• Opis i zdjęcia kościoła w serwisie Wieżowce Warszawy


• Kościół św. Marcina w Google Maps


• Historia kościoła w serwisie warszawska.info