Jfyhkgu

Ten artykuł jest teraz edytowany przez Accomer (dyskusja, wkład). Aby zapobiec konfliktom edycji prosimy nie edytować strony do czasu usunięcia tej wiadomości. Jeżeli ten artykuł nie był edytowany od dłuższego czasu, należy usunąć szablon.

日本語 Nihongo
Obszar	Japonia, Wyspy Marshalla, Palau, Tajwan i inne
Liczba mówiących	130 mln
Klasyfikacja genetyczna	języki izolowane język japoński (nienależący do żadnej grupy językowej)
Pismo/alfabet	kanji, kana, katakana, hiragana, rōmaji
Status oficjalny
język urzędowy	Japonia, Palau (w stanie Angaur)
Regulowany przez	Rząd Japonii
UNESCO	1 bezpieczny↗
Kody języka
Kod ISO 639-1↗	ja
Kod ISO 639-2↗, ISO 639-2	jpn
Kod ISO 639-3↗	jpn
ISO 639-5↗	jpx
IETF	ja
Glottolog	nucl1643
Ethnologue	jpn
GOST 7.75–97	япо 870
WALS	jpn
SIL	JPN
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku japońskim
Słownik języka japońskiego w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Mapa dialektów

Język japoński (jap. 日本語 nihon-go)^[2][3] – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.

Historia i pochodzenie |

Pochodzenie języka japońskiego jest nieznane i jest przedmiotem sporów wśród językoznawców. Przyjmuje się, że pochodzi on m.in. od języków uralo-ałtajskich, polinezyjskich, szuka się podobieństw do tureckiego i mongolskiego. Najpowszechniejsza jest teoria o powiązaniach z grupą uralo-ałtajską. Zauważane są także pewne podobieństwa do języka koreańskiego, jak: ogólna struktura, harmonia samogłosek, brak koniunkcji i szerokie zastosowanie języka grzecznościowego. Jednak wymowa w języku japońskim znacznie różni się od koreańskiej, języki są wzajemnie nieczytelne^[4].

Żadna teoria nie zdobyła rozstrzygającego uznania i japoński pozostaje najczęściej używanym językiem, o którego pochodzeniu nie wiadomo praktycznie nic pewnego.

Adaptacja chińskich znaków od VI wieku była najważniejszym wydarzeniem w rozwoju języka. Do XII wieku sylabiczne systemy zapisu fonetycznego: hiragana i katakana, zostały ukształtowane z kanji, pozwalając Japończykom na pisanie w swoim ojczystym języku. Z biegiem stuleci napływały do japońskiego tysiące słów z języków obcych: portugalskiego, holenderskiego, angielskiego, chińskiego. Wpływ tych dwóch ostatnich języków jest zdecydowanie największy^[4].

Najstarsze znane teksty, to pochodzące z V i VI wieku nazwy własne. Nie mówią jednak one wiele o języku. Najstarsze dłuższe teksty pochodzą z VIII wieku. Są to dwie kroniki nazywane łącznie Ki-Ki)^[2]. Zostały napisane chińskimi znakami: Kojiki po japońsku, a Nihongi po chińsku. Już wtedy bowiem zaczęto używać znaków chińskich do zapisu wymowy. Klasyczny język pisany, literacki nazywa się bungo (文語). Został on oparty na języku z okresu Heian (794–1185)^[2][5][6].

Wymowa |

Słownictwo japońskie jest zapisane w transkrypcji Hepburna (dot. całej Wikipedii), używanej w pracach japonistycznych i międzynarodowych publikacjach na całym świecie. Większość spółgłosek i samogłoski (jest ich 5): a, i, u, e, o są wymawiane, jak w języku polskim. Mogą występować w postaci wydłużonej (por. hasło Iloczas), z kreską nad literą: ā, ī, ū, ē, ō^[7].

Spółgłoski: ch, j, sh, ts, z, w, y wymawia się następująco:

• 
  ch → ć lub ci, np. cha – cia


• 
  j → dź lub dzi, np. jā – dziaa


• 
  sh → ś lub si, np. sha – sia


• 
  ts → c lub c-s, np. tsu – cu


• 
  z → dz, np. za – dza


• 
  y → j, np. ya – ja


• 
  w → u lub ł, np. wa – ła^[6][7]
  

Samogłoska u ma charakter „płaski”, co powoduje, że w niektórych słowach nie jest wymawiana, np. w słowach suki (quasi-przym.) → „lubienie”, „ulubiony”, „upodobanie”, sukiyaki → (potrawa kuchni japońskiej), sukoshi → trochę, nieco, odrobinę^[3].

Struktura zdania |

Zasadniczą część zdania stanowi zazwyczaj:

• orzeczenie imienne rzeczownikowe → Nichiyōbi desu. → Jest niedziela.


• orzeczenie czasownikowe → Kimashita. → Przyszedł.


• orzeczenie przymiotnikowe → Akai desu. → Jest czerwony.

Gdy jest potrzeba wskazania podmiotu gramatycznego, po zaimku lub rzeczowniku dodaje się partykułę ga: Tanaka-san ga kimashita. „Przyszedł pan Yamada.”

Gdy trzeba wskazać podmiot logiczny, po zaimku lub rzeczowniku dodaje się partykułę wa: Kyō wa nichiyōbi desu. „Dziś jest niedziela.” (Jeśli chodzi o dzień dzisiejszy, to jest niedziela).

Przed orzeczeniem czasownikowym często występuje:

• dopełnienie → Hon o yomimashita. „Czytałem książkę.”


• okolicznik → San-ji ni kite kudasai. „Proszę przyjść o trzeciej.”^[8]
  

Gramatyka |

Japoński jest językiem o szyku wyrazów w zdaniu SOV, tzn. podmiot-dopełnienie-orzeczenie.

W języku japońskim występuje pewna forma akcentu tonicznego, która jednak nie ma charakteru dystynktywnego – mory mogą być wymówione za pomocą dwóch tonów: wysokiego i niskiego, choć istnieją zasady, które do pewnego stopnia regulują akcent, np. raz obniżony akcent nie może ulec ponownemu podwyższeniu w wyrazie. Akcent toniczny umożliwia czasem rozróżnienie różnych wyrazów homofonicznych, choć nie jest to regułą (wspomniany wyżej brak dystynktywności). Prawie całkowite rozróżnienie wyrazów umożliwia użycie kanji, w języku mówionym oprócz akcentu ważny jest przede wszystkim kontekst wypowiedzi.

Bardzo rozwinięty jest system języka grzecznościowego (敬語 keigo).

Rzeczowniki 名詞 (meishi) |

Rzeczowniki japońskie nie mają rodzaju i w większości nie mają liczby. Liczba mnoga tworzona jest przez:

• kontekst;


• specjalne sufiksy: -tachi, -ra, -gata, wyłącznie w odniesieniu do osób^[3];


• 
  reduplikację: hito (人) – człowiek, podczas gdy hitobito (人人, zapisywane zwykle przez znak powtórzenia: 人々) – ludzie.

Liczbę mnogą można również tworzyć przez użycie liczebników lub określeń typu kilka, wiele. Użycie liczebników wymaga tzw. liczników (klasyfikatorów), podobnie jak w polskim – „jeden arkusz” papieru (一枚 ichimai), „jedna sztuka” bydła (一頭 ittō) itp.

Do oznaczania przypadków służą partykuły.

Rzeczowniki formalne |

Istnieje grupa rzeczowników, które nie mają konkretnego znaczenia. Służą one do tworzenia konstrukcji zdaniowych w połączeniu z różnymi określeniami. Noszą one nazwę rzeczowników formalnych. Najważniejsze z nich, to np.: koto, tame, mono, wake, hō, tokoro, toki, mae, ato. Przykłady użycia:

• 
  Mada tabeta koto-ga arimasen. „Jeszcze nigdy tego nie jadłem.”;


• 
  Daigaku-ni hairu tame-ni benkyō shite imasu. „Uczę się, aby dostać się na uniwersytet.”^[3][8].

Zaimki 代名詞 (daimeishi)^[2] |

Zaimki osobowe |

Zaimki posiadają liczbę pojedynczą i mnogą. Liczbę mnogą tworzy się poprzez dodanie przyrostków -tachi (np. watashi-tachi, my) lub -ra (np. kare-ra, oni)^[3][2]

Zaimków osobowych nie używa się zbyt często. Jeśli pozwala na to kontekst, można je opuszczać^[3].

Często zamiast zaimków używa się imion własnych, np. zwracając się do rozmówcy, pana Yamamoto, używa się trzeciej osoby:

• 
  Yamamoto-san-mo ikimasu-ka? „Czy pan Yamamoto również idzie?” (a nie: Czy pan również idzie?)^[3].

Zamiast zaimków osobowych używa się również rzeczowników oznaczających pozycję lub stanowisko:

• 
  Shachō-wa dochira-ni o-sumai desu-ka? „Pan prezes, gdzie mieszka?” (a nie: Gdzie pan mieszka, panie prezesie?)^[3].

Zamiast zaimków używa się również słów oznaczających pokrewieństwo:

• 
  Otōsan-mo iku? „Czy tata też idzie?” (pytanie skierowane do ojca dziecka)

Zaimek	Zastosowanie
Zaimki 1. osoby
わたくし (私) watakushi	bardzo formalne, zarezerwowane dla publicznych wystąpień itp.
わたし (私) watashi	raczej formalne
あたし (私) atashi	nieformalne, używane przez kobiety
わし (私, 儂) washi	nieformalne, używane głównie przez starszych mężczyzn
われ (我, 吾) ware	raczej formalne
ぼく (僕) boku	nieformalne, używane głównie przez młodych mężczyzn, bardzo rzadko przez kobiety
おれ (俺) ore	bardzo nieformalne, używane przez mężczyzn
しょうせい (小生) shōsei	niższy pozycją społeczną do wyższego, używane przez mężczyzn
われわれ (我々) wareware	liczba mnoga, nieco oficjalna
せっしゃ (拙者)　sessha	dawniej używane głównie przez samurajów, obecnie niestosowane
Zaimki 2. osoby
あなた (貴方) anata	raczej formalne, w odniesieniu do osoby o równym lub niższym statusie, może oznaczać kochanie (tylko żona do męża)
あんた (貴方) anta	nieformalne
きみ (君) kimi	nieformalne, używane głównie przy zwracaniu się do chłopców i dziewczyn
おまえ (御前) omae	nieformalne, używane przy zwracaniu się do osób równych lub niższych rangą społeczną wobec rozmówcy
きさま (貴様) kisama	archaizm: uprzejme; obecnie: obraźliwe
てめえ (手前) temee	wulgarne, podobnie jak kisama
Zaimki 3. osoby
あのひと ano hito	on, ona, tamta osoba
かれ (彼) kare	on (poufale)
かのじょ (彼女) kanojo	ona (poufale)
あのかた (あの方) ano kata	ten pan, ta pani, on, ona (uprzejmie, z szacunkiem)

W języku japońskim jest też zwyczaj dodawania końcówek do nazwisk i imion. Niektóre z nich to:

Sufiks	Przeznaczenie
さん (様) -san	do dorosłych, odpowiednik polskiego "pan/pani"
くん (君) -kun	do młodych chłopców i wśród męskich przyjaciół, także kolegów po fachu
ちゃん -chan	głównie do młodych dziewczyn i wśród żeńskich przyjaciół, także pieszczotliwe zdrobnienie, np. wobec małych dzieci i zwierząt
さま (様) -sama	wyraża głęboki szacunek, używany w listach i przy oficjalnych przemówieniach
どの (殿) -dono	bardzo oficjalny, głównie w listach i innych dokumentach
はん -han	równoważnik -san w niektórych dialektach japońskiego
こ (子) -ko	stosowane do małych dzieci oraz zwierząt
せんぱい (先輩) -senpai	do starszych stażem (np. ze szkoły, pracy)
こうはい (後輩) -kōhai	do młodszych stażem (szkoła, praca)

W przypadku dwóch ostatnich sufiksów wiek nie gra roli, liczy się staż rozmówców w danej organizacji.

Zaimki wskazujące i pytające |

Zaimki wskazujące dzielą się na cztery grupy. Każda z nich określa inne miejsce (usytuowanie) tematu (przedmiotu rozmowy):

1. ko- → pierwsza z nich sygnalizuje, że temat dotyczy tego, co "przy mówiącym lub jego dotyczącym" ("koko-ni aru", to jest tu, przy mnie, to moje);


2. so- → druga grupa dotyczy "słuchającego" ("soko-ni aru", "to jest u ciebie, dotyczy ciebie");


3. a- → trzecia grupa to "trzecie usytuowanie, poza rozmawiającymi" ("asoko-ni aru", "z dala od nas, nie nasze")


4. do- (zaimki pytające) → Kore-wa dō sureba ii deshō? „Co powinienem z tym zrobić?”, Donna ongaku-ga suki desu-ka? „Jaką muzykę lubisz?”^[3].

Klasa	Znaczenie	Wymowa	Zapis (jeśli jest inny od hiragany)
osobowe	wskazujący samodzielny (on)	かれ kare	彼
	wskazujący niesamodzielny (ten człowiek)	かの kano (archaiczny)
	pytający (kto?)	だれ dare	誰
miejsca	wskazujący (tu, przy mnie)	ここ koko
	wskazujący dot. słuchającego (tam u ciebie)	そこ soko
	wskazujący dalszy (tam, w trzecim miejscu)	あそこ asoko
	pytający (gdzie?)	どこ doko
kierunku	wskazujący (w tę stronę, do mnie, przy mnie)	こっち kotchi こちら kochira
	wskazujący bliższy słuchającego (w twoją stronę), przy tobie	そっち sotchi そちら sochira
	wskazujący dalszy (w tamtą stronę, poza nami)	あっち atchi あちら achira
	pytający (dokąd? gdzie?, który? kto?)	どっち dotchi どちら dochira
przedmiotowy samodzielny	wskazujący bliższy mówiącego (to)	これ kore
	wskazujący bliższy słuchającego (to u ciebie)	それ sore
	wskazujący dalszy (tamto)	あれ are
	pytający (które?)	どれ dore
przedmiotowy niesamodzielny	wskazujący bliższy (to krzesło)	この kono
	wskazujący bliższy rozmówcy (to krzesło u ciebie)	その sono
	wskazujący dalszy (tamto krzesło)	あの ano
	pytający (które krzesło?)	どの dono
typu	dot. mówiącego (tego rodzaju)	こんな konna
	wskazujący dot. słuchającego (tego rodzaju)	そんな sonna
	wskazujący dalszy (tamtego rodzaju)	あんな anna
	pytający (jakiego rodzaju?)	どんな donna
sposobu	wskazujący (w ten sposób, jak to)	こう kō
	wskazujący bliższy (trudno o dosłowne tłumaczenie)	そう sō
	wskazujący dalszy (trudno o dosłowne tłumaczenie)	ああ ā
	pytający (jak?)	どう dō
czasu	wskazujący (wtedy)	さて sate
	pytający (kiedy?)	いつ itsu
liczby	pytający liczby (ile?)	いくつ ikutsu
inne	pytający przedmiotowy (co)	なに nani lub なん nan	何
	negatywny przedmiotowy (nic)	なにも nani-mo	何も
	nieokreślony przedmiotowy (coś)	なにか nani-ka	何か

Partykuły 助詞 (joshi) |

Szczególną rolę w języku japońskim spełniają partykuły, zwane także postpozycjami. Według nomenklatury japońskiej, jest to pomocnicza część mowy, występująca po słowach i nadająca im stosowne znaczenie^[2]. Służą do oznaczania związków między słowami i częściami zdania. Mogą również wyrażać uczucia mówiącego. Partykuły dzielą się na: (1) partykuły przypadków, (2) partykuły podkreślające, (3) partykuły łączące zdania, (4) partykuły kończące zdania^[3]. Większość partykuł jest wielofunkcyjna^[9].

Partykuła	Funkcja	Przybliżone znaczenie	Uwagi
は wa	temat	rola mianownika, wywołanie tematu, określa podmiot zdania nadrzędnego	pisane sylabą ha hiragany
が ga	remat	rola mianownika, wywołanie rematu, może określać podmiot lub dopełnienie
の no	funkcja dzierżawcza	rola dopełniacza
を o	dopełnienie bliższe	biernik	pisane sylabą wo hiragany
で de	miejsce akcji, narzędzie	miejscownik, rola narzędnikowa, czym?
に ni	kierunek ruchu, miejsce istnienia	kilka innych funkcji
へ e	kierunek ruchu	przyimek do, ku	pisane sylabą he hiragany
と to	lista obiektów	spójnik i lub z (wyłącznie przy łączeniu rzeczowników, nie całych zdań)
から kara	początek lub przyczyna	ponieważ, od, ze względu na
まで made	koniec	rola przyimkowa do, aż do

Partykuły wa i ga |

Różnica między wa i ga nie jest prosta do wyjaśnienia. W ogólności istnieją dwie możliwe sytuacje:

• zasady gramatyczne i składniowe określają, którą z nich należy zastosować i nie ma możliwości wyboru;


• obydwie są dopuszczalne i w zależności od pożądanego znaczenia wybiera się właściwą.

Sytuacja pierwsza jest stosunkowo prosta, należy tylko zapamiętać właściwą postpozycję. Dla przykładu, ustalona postpozycja jest stosowana w przypadku:

• czasowników w formie potencjalnej (日本語が出来る Nihongo-ga dekiru „Znam japoński”, dosł. „Umiem japoński”);


• czasownika „istnieć” (部屋にテレビがあります Heya-ni terebi-ga arimasu „W pokoju znajduje się telewizor”);


• konstrukcji kontrastu (ケーキはありますが、酒はありません Kēki-wa arimasu-ga, sake-wa arimasen „Mamy ciasto, ale nie mamy alkoholu”). W zdaniu tym wa zastępuje zwykłe ga czasownika „istnieć”. Uwaga: ga w arimasu-ga nie jest postpozycją podmiotu, a spójnikiem łączącym dwa kontrastujące ze sobą zdania (odpowiada polskiemu ale, lecz).

W drugim przypadku sprawa jest bardziej złożona. Często w przypadku mniej skomplikowanych zdań decyzję można podjąć na podstawie następujących reguł:

• 
  wa jest postpozycją tematu wypowiedzi i przetłumaczyć można ją jako „jeśli chodzi o...”. Np. 私は学生です。 Watashi-wa gakusei desu. oznacza „jestem studentem” (dosł. „Jeśli chodzi o mnie, jestem studentem”). Jeśli w pierwszym zdaniu użyty był rzeczownik z postpozycją wa, w kolejnych zdaniach pomija się temat. Np. 私は学生です。ポーランド人です。 Watashi-wa gakusei desu. Pōrandojin desu. („Jestem studentem. Polakiem”). W powyższych zdaniach temat określony był tylko raz. Ponieważ w drugim zdaniu nic nie wskazywało na zmianę tematu, wiadomo, że jest ono kontynuacją myśli zawartej w zdaniu pierwszym. Powtarzanie tematu w każdym zdaniu (w przypadku początkujących uczniów języka) nie jest jednak błędem.


• 
  ga jest postpozycją podmiotu. Używa się jej w przypadku, gdy mówi się o czymś po raz pierwszy (np. 村にお爺さんが住んでいた。お爺さんは貧乏だった。 Mura-ni ojīsan-ga sunde ita. Ojīsan-wa binbō datta. czyli „W wiosce mieszkał dziadek. (tenże) Dziadek był biedny.”) lub gdy w zdaniu użyto już postpozycji tematu wa (np. 私は日本語が好き。 Watashi wa nihongo-ga suki czyli „Lubię język japoński” (lit. „Jeśli chodzi o mnie, język japoński jest lubiany”).


• Jeśli temat zostaje w ogóle pominięty, oznacza to, że wypowiedź dotyczy pierwszej osoby. Dlatego Japończyk powie raczej 学生です。 Gakusei desu („Jestem studentem”) niż 私は学生です。 Watashi-wa gakusei desu. Powyższy przykład „Lubię japoński” w rzeczywistości brzmiałby raczej Nihongo-ga suki 日本語が好き, gdzie 私は (watashi-wa) jest oczywiste i nie wymaga jawnego podawania.

Istnieją jednak sytuacje, kiedy istotnie można użyć obu postpozycji, zaś od wyboru zależy dokładne znaczenie wypowiedzi. Pełne opanowanie tego aspektu języka nie jest łatwe i wymaga dużo praktyki, ich znaczenie można jednak przybliżyć za pomocą polskich odpowiedników:

• 
  wa jest bardziej neutralne, np. これは難しいです。 Kore-wa muzukashii desu., „To jest trudne.”


• 
  ga kładzie nacisk na podmiot, np. これが難しいです。 Kore-ga muzukashii desu, „To jest trudne” (tzn. rzecz, o której mowa, jest przyczyną trudności, w przeciwieństwie do wszystkich innych rzeczy).

Innym przykładem, który może ułatwić zrozumienie, jest kontrast: これは？ Kore-wa? oraz これが？ Kore-ga?. Obydwa zdania są nieformalne i mocno uproszczone (ale wciąż poprawne) i mimo podobieństwa mają zupełnie inne znaczenie. Pierwsze z nich, これは？, można by przetłumaczyć jako „Co to?”, czyli pytanie o wskazywany przedmiot; drugie – これが？ odpowiada polskiemu „To?”, tzn. „Czy to jest właśnie rzecz, o którą chodziło?”. Użycie ga wyraźnie wskazuje, że mowa jest o jednym, konkretnym przedmiocie, a nie ogólnej naturze czegoś.

Partykuła e |

Partykuła ta wyraża „ruch w kierunku do”, „wskazuje kierunek lub cel”, występuje po rzeczowniku^[5]. Czasem jest ona w tym znaczeniu wymienna z partykułą ni. Postpozycja e (へ) bardziej oznacza sam kierunek, podkreśla czynność udawania się do, natomiast ni z kolei skupia się na celu, podkreśla dotarcie do niego. Dlatego też w razie wątpliwości bezpieczniej jest użyć ni (に). Jednakże obydwie formy 東京に行く Tōkyō-ni iku i 東京へ行く Tōkyō-e iku („jechać do Tokio”) są poprawne (pierwsza wskazuje na determinację podróżującego i jego chęć bezpośredniego dotarcia do miejsca przeznaczenia, druga na wybrany kierunek, choć nie wyklucza tak dotarcia do celu, jak i zmiany planu podróży)^[9].

Partykuła ni |

O ile partykuła e ma wyłącznie charakter kierunkowy, to partykuła ni ma wiele różnych funkcji^[5], w tym m.in.:

• w, na (wskazuje miejsce, gdzie ktoś lub coś się znajduje) – (1) Yamada-san wa ima heya no naka ni imasu. „Pan Yamada jest teraz w pokoju.” (2) Tsukue no ue ni hon ga arimasu. „Na stole jest książka.”


• do, na, w, ku (wskazuje kierunek i cel ruchu lub miejsce, w którym się coś znajduje po wykonaniu ruchu) – Yamada-san wa Tōkyō ni tsukimashita. „Pan Yamada przybył (dotarł) do Tokio.”


• o, na (wskazuje miejsce i czas działania, czynności) – Ichi-ji ni kimasu. „Przyjdzie o godzinie pierwszej.”


• za (z jednostkami wyrażającymi stawki, opłaty za jednostkę) – Ichi-ji-kan ni go-doru haratte kuremasu. „Płacą nam pięć dolarów za godzinę.”


• w, na (wskazuje rezultat procesu lub zmian sytuacji, stanu) – Yūgata kara ame wa yuki ni narimashita. „Od wieczora deszcz zamienił się w śnieg.”


• przez, od (wskazuje źródło działania lub wykonawcę czynności, także przy tworzeniu strony biernej) – Watashi wa sensei ni homeraremashita. „Zostałem pochwalony przez nauczyciela.”^[9][3]
  

Inne partykuły |

Pewna grupa partykuł może być umieszczana na końcu zdania (poniższa lista nie wyczerpuje licznych znaczeń):

• よ yo – pewna opinia, wzmocnienie zdania, zakończenie zdania, silne podkreślenie wypowiedzi → Kamaimasen yo → Nic nie szkodzi.


• ね ne – poszukiwanie potwierdzenia, pytania typu: „nieprawdaż?”, „co nie?”, „czyż nie?” → Ii tenki desu ne → Jest piękny dzień, nieprawdaż?


• か ka – partykuła pytająca, zmienia zdanie twierdzące w pytające → Yamada-san desu ka? → Czy pan jest panem Yamada?


• な na – wyrażenie zakazu (po czasowniku), wyrażenie zdziwienia, silnego wrażenia → Ii tenki da na → Piękny dzień (Ależ ładna pogoda); po czasowniku → Wasureru na → Nie zapomnij.


• の no – wskazanie nacisku emocjonalnego, wyrażenie ufności, pewnego wniosku (ton opadający), wyrażenie pytania (ton wznoszący) → Doko-e iku no? Dokąd idziesz?


• とも tomo – m.in. podkreślenie, położenie nacisku → Kekkō desu tomo → Doskonale; Sō desu tomo → Jest tak, jak mówisz^[2][8].

Czasowniki 動詞 (dōshi) |

Czasowniki są odmienne, a ich odmiana – dość regularna: nieregularne występują bardzo rzadko. Występują dwa czasy – przeszły oraz teraźniejszo-przyszły.

Orzeczenie (a więc i czasownik) występuje na końcu zdania. Japońskie czasowniki odmieniają się dość regularnie. Istnieją jedynie dwa czasy: teraźniejszo-przyszły (nieprzeszły) i przeszły.

Czasowniki regularne należą do dwóch grup – czasowniki o temacie spółgłoskowym (zakończone w formie słownikowej na -u) i samogłoskowym (zakończone na -eru lub -iru, przy czym -e- i -i- należą do tematu, a końcówką jest -ru). Tak więc wszystkie formy słownikowe (jednoznaczne z formą twierdzącą czasu teraźniejszo-przyszłego) kończą się na -u. Choć wszystkie czasowniki samogłoskowe mają zakończenie -eru bądź -iru, to nie wszystkie czasowniki na -eru i -iru należą do odmiany samogłoskowej, np.

• 
  ikiru „żyć” jest samogłoskowe (iki-ru), ale hairu „wchodzić” – spółgłoskowe (hair-u);


• 
  kiru „ubierać, wkładać (na siebie)” jest samogłoskowe (ki-ru), ale kiru „ciąć” – spółgłoskowe (kir-u).

Problem ten występuje jednak tylko w przypadku, gdy dwie ostatnie głoski słowa to -ru. Wszystkie inne czasowniki odmieniają się spółgłoskowo. Czasowników nieregularnych jest niewiele. Najważniejsze są cztery z nich – aru, suru, iku, kuru oraz grupa czasowników pochodnych od suru.

Od czasowników tworzy się formę grzecznościową -masu, którą odmienia się jak czasownik.

Klasa	Czas teraźniejszo-przyszły		Czas przeszły		Forma -masu
	Twierdzenie	Przeczenie	Twierdzenie	Przeczenie
Temat spółgłoskowy	-う -u	わない -wanai	-った -tta	-わなかった -wanakatta	-います -imasu
	-る -ru	-らない -ranai	-った -tta	-らなかった -ranakatta	-ります -rimasu
	-つ -tsu	-たない -tanai	-った -tta	-たなかった -tanakatta	-ちます -chimasu
	-く -ku	-かない -kanai	-いた -ita	-かなかった -kanakatta	-きます -kimasu
	ぐ -gu	-がない -ganai	-いだ -ida	-がなかった -ganakatta	-ぎます -gimasu
	-す -su	-さない -sanai	-した -shita	-さなかった -sanakatta	-します -shimasu
	-ぬ -nu	-なない -nanai	-んだ -nda	-ななかった -nanakatta	-にます -nimasu
	-む -mu	-まない -manai	-んだ -nda	-まなかった -manakatta	-みます -mimasu
	-ぶ -bu	-ばない -banai	-んだ -nda	-ばなかった -banakatta	-びます -bimasu
Temat samogłoskowy	-る -ru	-ない -nai	-た -ta	-なかった -nakatta	-ます -masu
Nieregularne	する suru	しない shinai	した shita	しなかった shinakatta	します shimasu
	いく iku	いかない ikanai	いった itta	いかなかった ikanakatta	いきます ikimasu
	くる kuru	こない konai	きた kita	こなかった konakatta	きます kimasu
	ある aru	ない nai	あった atta	なかった nakatta	あります arimasu
Forma grzecznościowa -masu	-ます -masu	-ません -masen	-ました -mashita	-ませんでした -masen deshita

Forma koneksywna |

Formę koneksywną (tj. formę zakończoną na -te lub -de) tworzy się zmieniając końcowe -a w formie twierdzącej czasu przeszłego na -e. Formę przeczącą koneksywną tworzy się dodając końcówkę -de do formy teraźniejszej przeczącej (-nai). Obu form używa się jako najpopularniejszego sposobu tworzenia zdań współrzędnie złożonych (odpowiadają one zatem polskim imiesłowom przysłówkowym i spójnikowi i: (nie) robiąc, (nie) zrobiwszy, (nie) (z)robi(ł) i ...). W użyciu samodzielnym forma koneksywna twierdząca odpowiada poufałemu rozkaźnikowi (zrób), zaś przecząca – poufałemu zakazowi (nie rób). Dodanie do formy koneksywnej (twierdzącej i przeczącej) czasownika kudasai tworzy uprzejme prośby (proszę zrobić, proszę nie robić).

Przykład:

Zdanie	Tłumaczenie
Czytać	yomu
Czytaj!	yonde
Nie czytaj!	yomanaide
Proszę przeczytać!	yonde kudasai
Proszę nie czytać!	yomanaide kudasai

Pytania |

Pytania formuje się za pomocą partykuły か ka stawianej na samym końcu zdania. Można nie dodawać ka, a w zamian zmienić tylko intonację na rosnącą, jednak ten sposób nie jest polecany początkującym. W języku potocznym, gdy zwracamy się np. do przyjaciół, możemy zastosować partykułę の no. Np. 行くの？ iku no? – „(Czy) idziesz?”

Czasowniki przechodnie i nieprzechodnie |

W języku japońskim wiele czasowników tworzy pary w postaci przechodnich i nieprzechodnich. Przed czasownikami przechodnimi występuje zwykle dopełnienie z partykułą -o. Czasowniki nieprzechodnie nie mają dopełnienia. Na przykład:

• 
  Mado-o akeru – Otwierać okno (przechodni);


• 
  Mado-ga aku – Okno się otwiera (nieprzechodni).

Niektóre wybrane pary takich czasowników to:

• 
  dasu / deru – wyjmować / wychodzić


• 
  kaeru / kawaru – zmieniać / zmieniać się


• 
  kakeru / kakaru – wieszać / wisieć


• 
  shimeru / shimaru – zamykać / zamykać się

Czasowniki nieprzechodnie bywają używane z rzeczownikiem i partykułą -o, kiedy oznaczają ruch, a partykuła -o wskazuje miejsce ruchu:

• 
  Kuji-ni uchi-o demashita – O dziewiątej wyszedłem z domu.

Czasowniki przechodnie w „formie -te” w połączeniu z aru oznaczają rezultat czyjegoś działania:

• 
  To-ga shimete arimasu – Drzwi są zamknięte^[3].

Przymiotniki 形容詞 (keiyōshi) |

Przymiotniki podlegają tym samym prawom odmiany, co czasowniki, gdyż zawierają w sobie znaczenie „być jakimś...”, więc mogą pełnić rolę jedynego orzeczenia w zdaniu, np. zdanie: Mura-ga furui (村が古い) znaczy „Wioska (jest) stara”. Ponieważ przymiotnik furui jest orzeczeniem, można utworzyć jego formę czasu przeszłego furukatta. Mura-ga furukatta (村が古かった) oznacza więc „Wioska (była) stara”. Analogicznie tworzy się przeczenie furuku nai – „nie (jest) stara” i przeczenie czasu przeszłego furuku nakatta – „nie (była) stara”.

Istnieją dwa rodzaje przymiotników: właściwe i quasi-przymiotniki. Z punktu widzenia języka polskiego, japońskie przymiotniki właściwe mają charakter czasowników.

Przymiotniki właściwe |

Są to przymiotniki zakończone na -i. Mają następujące formy:

• forma słownikowa → akai (czerwony, jest czerwony), omoshiroi (jest ciekawy, interesujący). W wypowiedziach uprzejmych do tej formy dodaje się desu, co tworzy orzeczenie imienne przymiotnikowe: Akai desu „Jest czerwony”;


• forma -ku → akaku (czerwono), omoshiroku (ciekawie). W tym wypadku ma znaczenie przysłówkowe: Akaku narimashita „Stało się czerwono”, Hayaku kite kudasai „Proszę szybko przyjść”;


• forma -ku → służy do tworzenia formy przeczącej czasu teraźniejszego i przeszłego: Akaku (wa) arimasen „Nie jest czerwony”, Akaku (wa) arimasen deshita „Nie był czerwony”;


• forma -ku → w połączeniu z -te służy do łączenia zdań z innym orzeczeniem przymiotnikowym, różnych przymiotników lub zwrotów przymiotnikowych: Akakute kirei desu „Jest czerwony i piękny”, Samukute komarimashita, „Było zimno i byliśmy w trudnej sytuacji”;


• forma -eba → tworzy tryb warunkowy: Akakereba „Jeśli jest czerwony”;


• forma czasu przeszłego twierdzącego: Akakatta „Był czerwony”;


• forma czasu przeszłego przeczącego: Akaku nakatta „Nie był czerwony”^[3][8]
  

Quasi-przymiotniki (lub „na-przymiotniki”) |

• forma słownikowa → shizuka (spokojny, cichy), genki (zdrowy, pełen wigoru). W wypowiedziach uprzejmych dodaje się desu, tworząc orzeczenie imienne quasi-przymiotnikowe: Shizuka desu „Jest spokojnie”;


• forma -na → shizuka-na, genki-na. Używa się, gdy quasi-przymiotnik jest przydawkowym określeniem rzeczownika: shizuka-na heya „spokojny cichy pokój”, genki-na kodomo „zdrowe, pełne energii dziecko”;


• forma -de → łączy przymiotniki lub zdania: Shizuka-de hiroi heya deshita „Był to cichy i obszerny pokój”;


• forma -ni → tworzy przysłówek: Shizuka-ni heya-o dete ikimashita „Cicho wyszedł z pokoju”.


• przyrostek -teki → jest zaliczany czasem do formy -na, gdyż po nim dodawana jest m.in. ta forma, ale formalnie jest to przyrostek tworzący formę przymiotnikową. Po polsku jest tłumaczony jako: „-owy”, „-iczny” i dodawany do niektórych rzeczowników: kagaku-teki na chishiki „wiedza naukowa”, kyōiku-teki na tachiba „pedagogiczny punkt widzenia”^[3][9]
  

Język japoński a język polski |

Słownictwo japońskie dociera do języka polskiego głównie wskutek promieniowania oryginalnej kultury japońskiej: poprzez film, literaturę, kuchnię, sporty walki, mangę, anime. Zapożyczenia to takie m.in. słowa, jak: aikido, bonsai, dżudo, gejsza, karaoke, karate, katana, kendo, ninja, origami, sake, samuraj, sashimi, siogun, sumō, sushi, tempura, itd.

Wpływy innych języków |

Bardzo duży wpływ miał język chiński – ilość słownictwa pochodząca z chińskiego jest porównywalna z ilością słownictwa rdzennie japońskiego, o ile nie większa. Pewna liczba słów pochodzi również z języka Ajnów.

Z drugiej połowy ostatniego tysiąclecia pochodzi pewna grupa zapożyczeń z portugalskiego, niderlandzkiego, niemieckiego, francuskiego i innych języków europejskich, częstokroć mające swoje kanji.

Współcześnie głównym źródłem nowych słów jest język angielski. Szczególną grupę zapożyczeń stanowią wasei-eigo (和製英語) - japońskie słowa utworzone z angielskich morfemów, czasem w niewielkim związku z ich pierwotnym znaczeniem – przykładem może być słowo wōkuman - walkman czy nō-surību „podkoszulek” (od ang. no + sleeve „bez rękawów”).

Zobacz też |

Zobacz w Wikibooks publikację Japoński

Zobacz hasło japoński w Wikisłowniku

Przypisy |

Bibliografia |

• Majewicz, Alfred F., Języki świata i ich klasyfikacja, PWN, Warszawa, 1989, ​ISBN 83-01-08163-5​


• MasahiroM. Tanimori MasahiroM., Praktyczna gramatyka języka japońskiego, AnnaA. Śledzińska-Adamczak (tłum.), Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2008, ISBN 978-83-61203-17-9, OCLC 751351446 .

Linki zewnętrzne |

• Słownik polsko-japoński