Jfyhkgu

; ;	; Cmentarz Łyczakowski;
	; Cmentarz Łyczakowski;
	; ;
Poprzednie nazwy;	Lützenhofer Friedhof;
; Państwo;	; Ukraina;
Miejscowość;	; Lwów;
Typ cmentarza;	komunalny;
Stan cmentarza;	czynny;
Liczba pochówków;	około 300 tys.;
Data otwarcia;	1786;
	; ; Położenie na mapie Lwowa; ; ; ; Cmentarz Łyczakowski; ; ; ;
	; ; Położenie na mapie Ukrainy; ; ; ; Cmentarz Łyczakowski; ; ; ;
	; ; Położenie na mapie obwodu lwowskiego; ; ; ; Cmentarz Łyczakowski; ; ; ;
	; 49°49′56,9″N 24°03′21,9″E/49,832472 24,056083;
; ;	; Multimedia w Wikimedia Commons;

Plan Cmentarza Łyczakowskiego

Cmentarz Łyczakowski – główna brama (około 1900)

Cmentarz Łyczakowski (2007)

Cmentarz Łyczakowski (2007)

Cmentarz Łyczakowski (2011)

Polski rząd finansuje prace nad renowacją niektórych elementów cmentarza.

Cmentarz Łyczakowski (ukr. Личаківський цвинтар) – najstarsza zabytkowa nekropolia Lwowa, położona we wschodniej części miasta na malowniczych wzgórzach wśród specjalnie zaprojektowanego, starego drzewostanu tworzącego szereg alei. Jest miejscem pochówku wielu zasłużonych dla Polski i Ukrainy ludzi kultury, nauki i polityki. Na cmentarzu znajduje się wiele zabytkowych nagrobków o wysokiej wartości artystycznej, przedstawiających alegoryczne postaci i wizerunki zmarłych, a także liczne kaplice, edykuły, kolumny i obeliski, w różnych stylach.

Spis treści

1 Historia

2 Rzeźbiarze

3 Pochowani na cmentarzu
- 3.1 Groby Polaków i Ukraińców
- 3.2 Zasłużeni Polacy
- 3.3 Zasłużeni Ukraińcy
- 3.4 Pozostali Zasłużeni

4 Okres powojenny

5 Galeria

6 Przypisy

7 Bibliografia

8 Linki zewnętrzne

Historia |

Cmentarz Łyczakowski został założony w 1786. Jest jedną z najstarszych nekropolii istniejących do dziś w Europie (dla porównania: Powązkowski w Warszawie został założony w 1790, Cmentarz na Rossie w Wilnie został oficjalnie otwarty 6 maja 1801 r.^[1], Rakowicki w Krakowie i Père-Lachaise w Paryżu w 1803).

W miejscu obecnego cmentarza istniał już w XVI wieku cmentarz dla zmarłych na dżumę, podczas gdy innych zmarłych, aż do czasów cesarza Józefa II, grzebano na cmentarzach przykościelnych^[2]. Po I rozbiorze Polski Lwów znalazł się w zaborze austriackim. W 1783 wydano dekret cesarski nakazujący likwidację dotychczasowych cmentarzy i wytyczenie nowych, poza obrębem miast. Każda z dzielnic Lwowa miała swój cmentarz – w ten sposób powstały cmentarze: Łyczakowski, Gródecki, Stryjski i Żółkiewski (po 100 latach trzy ostatnie zlikwidowano, otwierając w ich miejsce największy terytorialnie lwowski Cmentarz Janowski, zajmujący 45 ha). Powiększany wielokrotnie zajmuje ponad 40 ha i podzielony jest na 86 pól grobowych poprzecinanych siecią alejek. Obecny wygląd cmentarz otrzymał w 1855 (proj. Karol Bauer i Tytus Tchórzewski)^[2], a od 1885 zaczęto prowadzić dokładne księgi cmentarne, pozwalające ustalić miejsce pochówku. Znajduje się tu ok. 300 tys. mogił, w tym ok. 2 tys. ma formę kamiennych grobowców, natomiast 23 to kaplice grobowe. Na grobach wzniesiono ok. 500 posągów i płaskorzeźb^{[potrzebny przypis]}.

Rzeźbiarze |

Groby wybitnych osób znajdują się przy alei głównej, obiegającej eliptycznie cały cmentarz. Najstarsze nagrobki pochodzą z XVIII wieku. Na niektórych zachowały się empirowe i klasycystyczne rzeźby Antona, Jana i Leopolda Schimserów oraz Hartmana Witwera. Nowsze nagrobki są autorstwa Tomasza Dykasa, Abla Marie Periera, Leonarda Marconiego, Juliana Zachariewicza, Parysa Filippiego, Cypriana Godebskiego, Tadeusza Barącza, B. Wiktora, St. R. Lewandowskiego, St. K. Ostrowskiego, Juliana Markowskiego i innych.

Pochowani na cmentarzu |

Z tym tematem związana jest kategoria: Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.

Groby Polaków i Ukraińców |

Naprzeciw głównego wejścia stoi kilka okazałych grobowców znanych lwowskich rodzin, wśród nich neoromantyczna kaplica przemysłowców Baczewskich i Morawskich.

Na lewo od głównego wejścia stoi pomnik poety Seweryna Goszczyńskiego z wyrzeźbioną siedzącą postacią wieszcza, dalej grupa pomników zasłużonych obywateli, wśród nich pomnik prof. Piotra Chmielowskiego dłuta Stanisława Ostrowskiego, obelisk z lwem (dłuta Juliana Markowskiego i Tadeusza Barącza) poświęcony pułkownikowi Julianowi Konstantemu Ordonowi, prezydenta miasta Michała Michalskiego, działacza narodowego Stanisława Szczepanowskiego, jednego z twórców „Sokoła” Antoniego Durskiego, autora „Katechizmu Polskiego Dziecka”, wieloletniego zasłużonego pracownika Ossolineum – Władysława Bełzy, artystki dramatycznej Anny Gostyńskiej.

Na prawo od głównego wejścia pozostawiono miejsce dla grobów uczonych, literatów i działaczy ruskich. Znajduje się tu grobowiec jednego z pierwszych poetów ukraińskich Markiana Szaszkiewicza (1811−1843), pisarza Włodzimierza Barwińskiego (1850-1883), uczonych: Izydora Szaraniewicza, Iwana Lewińskiego, Edgarda Ogonowskiego, Jevhena Petruszewycza (prezydenta ZURL), studenta Adama Kocki – ofiary walk na Uniwersytecie Lwowskim w 1910. Na Cmentarzu Łyczakowskim spoczęli też w specjalnym grobowcu metropolici greckokatoliccy.

Za grobami działaczy ruskich znajduje się duży grobowiec (autorstwa Parysa Filippiego i Abla Marie Periera) pisarza i historyka Karola Szajnochy, a po przeciwnej stronie ukraińskiego poety Iwana Franki, zaś nieco dalej dwa groby arcybiskupów ormiańskich: Izaaka Isakowicza i Samuela Cyryla Stefanowicza.

W polu 14 jest zlokalizowany grób Wincentego Leona Szeptyckiego, generała z roku 1831 i oficera wojsk napoleońskich, gen. Benedykta Kołyszki (zm. 1834), w polu 4 zaś groby dwóch weteranów, którzy żyli powyżej 100 lat – Franciszka Zaremby (zm. 1863) i Antoniego Pióreckiego (zm. 1870).

Wiele wartościowych pomników znajduje się w południowo-zachodniej części cmentarza, między główną aleją a ulicą św. Piotra. W polu 69 zwraca uwagę rzeźba młodej kobiety na łożu śmierci dłuta Juliana Markowskiego.

W polu 70 znajduje się pomnik z oryginalnym krzyżem kamiennym na miejscu śmierci 14-letniego Jurka Bitschana, jednego z Orląt Lwowskich, poległego 21 listopada 1918 w obronie Lwowa. Nieco dalej znajdziemy okazałe, pseudoromańskie mauzoleum rodziny Baczewskich, projektowane przez Władysława Halickiego^[2].

W kwaterze 71 znajdują się groby powstańców z 1831 ze skromnymi żelaznymi krzyżami oraz zbiorowym sarkofagiem z napisem „Weteranom wojska polskiego 1830-1831”.

W tylnej części cmentarza aleja główna okrąża „Górkę” powstańców 1863, gdzie w oddzielnej kwaterze, znaczonej oryginalnymi stalowymi krzyżami, pochowani są uczestnicy powstania styczniowego, między innymi Bronisław Szwarce, członek Rządu Narodowego, chorąży Szymon Wizunas Szydłowski, zoolog Benedykt Dybowski.

Na cmentarzu znajduje się także kilka grobów weteranów insurekcji kościuszkowskiej. Chodzi w szczególności o grób Wincentego Szeptyckiego – generała z 1831 roku i oficera wojsk napoleońskich, oznaczonego żelaznym sarkofagiem empirowym. Za nim znajduje się krzyż kamienny wskazujący grobowiec gen. Benedykta Kołyszki (zm. 1834). Niedaleko znajdują się także groby dwóch weteranów insurekcji kościuszkowskiej: Franciszka Zaręby (zm. 1863) i Antoniego Pióreckiego (zm. 1870), którego pogrzeb stał się ogromną manifestacją patriotyczną^[2]. Groby te były otoczone szczególną czcią w okresie międzywojennym.

Od wiosny 1919 w części cmentarza od strony Pohulanki utworzono Cmentarz Obrońców Lwowa (potocznie zwany „Cmentarzem Orląt Lwowskich”) dla poległych w wojnach z Ukraińcami i bolszewikami w latach 1918-1920.

Zasłużeni Polacy |

Władysław Abraham – prawnik

Ernest Adam – polityk i finansista

Karol Baliński – literat

Oswald Balzer – prawnik

Stefan Banach – matematyk

Tadeusz Barącz – rzeźbiarz

Maria Bartusówna – poetka

Władysław Bełza – poeta

Bruno Bielawski – poeta, pisarz, dziennikarz

August Bielowski – literat

Piotr Chmielowski – historyk literatury

Teofil Ciesielski - botanik, pszczelarz, wydawca i redaktor "Bartnika Postępowego"^[3]

Bronisław Czerwiński – muzyk

Jan Dobrzański – literat

Luna Drexlerówna – rzeźbiarka

Tomasz Dykas – rzeźbiarz

Maurycy Dzieduszycki – poseł na Sejm Krajowy Galicji

Marcin Ernst – astronom

Jan Gall – polski kompozytor i dyrygent

Mieczysław Gębarowicz – historyk sztuki

Włodzimierz Gniewosz – polityk galicyjski

Franciszek Ksawery Godebski – kustosz Zakładu Narodowego im. Ossolińskich

Zygmunt Gorgolewski – architekt, twórca Teatru Wielkiego we Lwowie

Seweryn Goszczyński – literat

Artur Grottger – malarz

Józef Kajetan Janowski – architekt, sekretarz stanu Rządu Narodowego w powstaniu styczniowym

Franciszek Jaworski – historyk Lwowa

Antoni Kalina – slawista, profesor Uniwersytetu Lwowskiego, radny Lwowa

Jan Nepomucen Kamiński – twórca polskiego teatru we Lwowie

Wojciech Kętrzyński – kustosz Ossolineum

Maria Konopnicka – poetka

Ludwik Kubala – historyk

Jan Lam – pisarz

Ksawery Liske – historyk

Walery Łoziński – literat

Władysław Łoziński – historyk sztuki

Juliusz Makarewicz - prawnik

Julian Markowski – rzeźbiarz

Piotr Mikolasch – właściciel apteki, w której Ignacy Łukasiewicz przeprowadził pierwszą w świecie rafinację ropy naftowej

Domicjan Mieczkowski – pisarz historyczno-religijny

Henryk Mosing – lekarz, bakteriolog i kapłan

Stanisław Niewiadomski – muzyk

Andrzej Nosowicz – minister kolei żelaznych (1923)

Józef Oxiński – major wojsk polskich w powstaniu styczniowym

Leon Piniński – profesor prawa rzymskiego, rektor Uniwersytetu Jana Kazimierza w roku akademickim 1928/1929, historyk sztuki, dyplomata

Wincenty Rawski (starszy) - budowniczy i architekt

Wincenty Rawski (młodszy) - architekt i działacz Polskiego Towarzystwa Politechnicznego

Henryk Rewakowicz – galicyjski działacz ludowy, polityk, dziennikarz, uczestnik powstania styczniowego.

Michał Rolle – polski dziennikarz, historyk i pisarz

Grzegorz Józef Romaszkan – polski duchowny katolicki, arcybiskup lwowski obrządku ormiańskiego

Jan Ruckgaber – muzyk

Tadeusz Rutowski – wiceprezydent Lwowa, zasłużony dla obrony miasta w czasie inwazji rosyjskiej 1914-1915

Władysław Sadłowski – architekt, twórca Dworca Głównego we Lwowie, profesor Politechniki Lwowskiej

Kazimierz Sichulski – malarz, rysownik i grafik

Franciszek Smolka – prezydent parlamentu, inicjator usypania Kopca Unii Lubelskiej

Franciszek Stefczyk – twórca spółdzielczych kas oszczędnościowych

Karol Szajnocha – literat

Władysław Szajnocha – geolog, paleontolog

Józef Teodorowicz – arcybiskup lwowski obrządku ormiańskiego, senator II RP

Ludwik Włościborski – przemysłowiec wielkopolski, uczestnik powstania listopadowego, Wiosny Ludów i powstania styczniowego

Julian Zachariewicz – architekt, profesor i rektor Politechniki Lwowskiej

Jan Zahradnik – poeta, obrońca Lwowa

Filip Zaleski – Namiestnik Królestwa Galicji i Lodomerii, c.k. minister

Wacław Zaleski – Gubernator Galicji, pisarz, krytyk literacki, badacz folkloru

Gabriela Zapolska – pisarka

Kazimierz Zienkiewicz (powstaniec styczniowy)

Tadeusz Żuliński – pierwszy komendant Polskiej Organizacji Wojskowej (POW)

Alfred Kamienobrodzki – budowniczy, architekt, malarz akwarelista. Brał udział w powstaniu styczniowym.

Zasłużeni Ukraińcy |

Ołeksandr Barwinski - pedagog, historyk, działacz społeczny

Wołodymyr Barwinski - historyk, socjolog, publicysta , pisarz krytyk literacki, eseista, tłumacz

Ihor Biłozir – piosenkarz, kompozytor

Mikołaj Czarnecki - greckokatolicki duchowny, błogosławiony Kościoła katolickiego,biskup tytularny Lebedus, redemptorysta, profesor filozofii i teologii dogmatycznej

Mychajło Czerkawski, publicysta, pedagog, senator RP

Hryhorij Czubaj - poeta, tłumacz

Jarosław Daszkewycz – historyk

Roman Daszkewycz, generał Armii URL, adwokat, polityk

Roman Fedoriw – pisarz

Iwan Franko – pisarz, poeta, naukowiec Uniwersytetu Lwowskiego

Ołeksandr Hawryluk - pisarz, więziony przez polskie władze w obozie w Berezie Kartuskiej

Wołodymyr Hnatiuk - etnograf, folklorysta, językoznawca, literaturoznawca, krytyk, tłumacz, działacz społeczny, członek korespondent Petersburgskiej Akademii Nauk

Sydir Hołubowycz – premier Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej

Nazar Honczar – poeta, aktor, performer

Jarosław Isajewycz – historyk

Wołodymyr Iwasiuk – poeta, kompozytor i muzyk; twórca przeboju muzycznego pt. "Czerwona Ruta"

Grzegorz Jachimowicz - greckokatolicki biskup, działacz narodowy, inicjator powstania i przewodniczący Głównej Rady Ruskiej

Mychajło Jackiw - pisarz, członek grupy Mołoda Muza

Petro Karmanśkyj - poeta

Mychajło Kobryn - działacz prawosławny, pedagog, pisarz i publicysta, więziony przez polskie władze w obozie w Berezie Kartuskiej

Adam Kocko – działacz studencki, ofiara zamieszek na Uniwersytecie Lwowskim z 1910 r.

Fiłaret Kołessa - etnograf, folklorysta, kompozytor, historyk muzyki i literatury

Mykoła Kołessa - kompozytor, dyrygent, pedagog

Myron Korduba – historyk

Petro Kozłaniuk - pisarz, krytyk literacki

Salomea Kruszelnicka – śpiewaczka operowa

Iwan Krypjakewycz – historyk

Ołena Kulczyćka - malarka, graficzka

Julian Kuiłowski - uczestnik Wiosny Ludów, biskup greckokatolicki

Osyp Kuryłas - malarz, grafik

Mychajło Kuzemśkyj - duchowny greckokatolicki, działacz narodowy

Leopold Lewicki - malarz, grafik, rzeźbiarz

Jan Lewinski – uczony, architekt

Spirydion Litwinowicz - greckokatolicki arcybiskup lwowski i metropolita halicki, działacz religijny, polityczny i społeczny

Stanisław Ludkewycz – kompozytor, muzykoznawca, pedagog, badacz folkloru

Mychajło Matczak – działacz społeczny, polityk, deputowany sejmu RP, publicysta i wydawca

Ołeksa Nowakiwski - pedagog i malarz, przedstawicieli krakowskiego postimpresjonizmu

Wasyl Paczowski - dramaturg

Jewhen Petruszewycz – prezydent ZURL (1918-1919)

Mychajło Rudnycki - poeta, literaturoznawca

Wasyl Slipak - śpiewak operowy

Teodozjusz Starak – filolog, tłumacz, dysydent, pierwszy reprezentant dyplomatyczny Ukrainy w Polsce (1991)

Izydor Szaraniewicz – historyk (prof. Uniwersytetu Lwowskiego, uczony)

Markijan Szaszkewycz – pisarz, poeta, duchowny greckokatolicki

Roman Suszko - wojskowy i działacz polityczny, pułkownik Strzelców Siczowych, w 1939 dowódca Legionu Ukraińskiego

Ołena Stepaniw - historyk, geograf, działacz społeczny, żołnierz Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych i Ukraińskiej Armii Halickiej, długoletnia więzień Gułagu

Hryhorij Tiutiunnyk - pisarz

Iwan Trusz – malarz

Stepan Tudor - pisarz

Sydir Twerdochlib - poeta

Anatol Wachnianin - działacz społeczny i polityczny, poseł do Sejmu Krajowego Galicji i Reichsratu Przedlitawii

Iwan Wahyłewycz - duchowny greckokatolicki, poeta-romantyk, działacz „Ruskiej Trójcy”, od 1851 kustosz biblioteki Ossolineum

Iryna Wilde – pisarka

Dmytro Witowski – oficer Ukraińskich Strzelców Siczowych, komisarz rządu Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej

Mychajło Wozniak - historyk literatury, profesor Uniwersytetu Lwowskiego

Borys Woźnicki - historyk sztuki, dyrektor Lwowskiej Galerii Sztuki, doktor honoris causa m.in. Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie

Kateryna Zaryćka - działaczka narodowa, organizatorka i dowódca Ukraińskiego Czerwonego Krzyża, ofiara prześladowań komunistycznych

Pozostali Zasłużeni |

Mohammed Sadyk Bej Agabekzadeh - pochodzący z Azerbejdżanu profesor orientalistyki Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie

Anton Schimser - austriacki rzeźbiarz, założyciel rodu lwowskich kamieniarzy Schimserów

Jan Schimser - austriacki rzeźbiarz

Okres powojenny |

W okresie powojennym, po ekspatriacji polskiej ludności Lwowa stanowiącej przed 1939 ok. 70% mieszkańców miasta, na Cmentarzu Łyczakowskim odbywały się nowe pochówki, często na miejscu poprzednich grobów lub też do istniejących starych grobowców.

Z tego okresu pochodzi szereg wartościowych nagrobków Ukraińców: śpiewaczki operowej Salomei Kruszelnickiej (ukr. Соломія Крушельницька, Sołomija Kruszelnycka), kompozytora Stanisława Ludkewycza, malarza Iwana Trusza, mistrza olimpijskiego – gimnastyka Wiktora Czukarina.

Groby pozbawione opieki rodzin były celowo dewastowane i stopniowo ulegały zniszczeniu. W ostatnich latach staraniem polskich władz i rodzin odnowiono wiele zniszczonych zabytkowych nagrobków.

Obecnie Cmentarz Łyczakowski ma status muzeum. Nowe pochówki mogą odbywać się tylko za specjalnym zezwoleniem dyrekcji cmentarza.

Galeria |

Grób Seweryna Goszczyńskiego

Grób Marii Konopnickiej (kopia zniszczonej podczas wojny rzeźby Luny Drexlerówny)

Grób Józefy Markowskiej

Grób Józefa Śmiechowskiego

Grób Stanisława Szczepanowskiego

Grób Artura Grottgera

Grób Juliana Konstantego Ordona

Górka powstańców styczniowych. Na pierwszym planie pomnik Wizunasa Szydłowskiego

Grób Gabrieli Zapolskiej

Grobowiec Riedlów (tu spoczywa Stefan Banach)

Grób Gyurkovichów

Nagrobek abpa ormiańskiego Cyryla Stefanowicza

Grób Ołeksandra Tysowskiego

Kaplica-grobowiec Baczewskich

Pomnik ukraińskich esesmanów

Przypisy |

↑ Cmentarz na Rossie, Katarzyna Deptuła, Gazeta.pl Turystyka.

↑ ^a^b^c^d Orłowicz Mieczysław, Ilustrowany Przewodnik po Lwowie, Książnica-Atlas 1925.

↑ Gnerowicz J., Skoczylas M.M. Profesor Teofil Ciesielski - współzałożyciel Galicyjskiego Towarzystwa dla Ogrodnictwa i Pszczelnictwa oraz Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika we Lwowie. Wszechświat. Pismo Przyrodnicze 2017;10-12(118):311-320.

Bibliografia |

Stanisław Nicieja, Cmentarz Łyczakowski we Lwowie w latach 1786-1986, ISBN 83-04-03320-8.

Stanisław Nicieja, Łyczaków. Dzielnica za Styksem, Wrocław 1998.

Stanisław Nicieja, Ogród snu i pamięci. Dzieje Cmentarza Łyczakowskiego we Lwowie i ludzi tam spoczywających w latach 1786-2010, Opole 2010, ISBN 978-83-61915-13-3.

Aleksander Medyński Ilustrowany przewodnik po cmentarzu Łyczakowskim, Lwów 1937.

Julian Markowski, Cmentarz Łyczakowski w opisie „Pomnikowych rysów z cmentarzy lwowskich” Władysława W. Ciesielskiego. Lwów 1890.

Jurij Biriulow, Rzeźba lwowska od połowy XVIII wieku do 1939 roku: Od zapowiedzi klasycyzmu do awangardy, Warszawa: „Neriton” 2007, 388 s. ISBN 978-83-7543-009-7.

Linki zewnętrzne |

Aleksander Medyński – Ilustrowany przewodnik po cmentarzu Łyczakowskim

Index 2728 osób pochowanych na Łyczakowie wymienionych w książce „Cmentarz Łyczakowski we Lwowie” Stanisława Niciei

Zdjęcia z Cmentarza Łyczakowskiego, 2008-2012

Zdjęcia z Cmentarza Łyczakowskiego

Cmentarz Łyczakowski Virtual 3D tour

[1] Cmentarz na Rossie, Katarzyna Deptuła, Gazeta.pl Turystyka.

[przewodnik-2] Orłowicz Mieczysław, Ilustrowany Przewodnik po Lwowie, Książnica-Atlas 1925.

[3] Gnerowicz J., Skoczylas M.M. Profesor Teofil Ciesielski - współzałożyciel Galicyjskiego Towarzystwa dla Ogrodnictwa i Pszczelnictwa oraz Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika we Lwowie. Wszechświat. Pismo Przyrodnicze 2017;10-12(118):311-320.

搜尋此網誌